Zajęci codziennością, która nie jednokrotnie jest dla nas wyzwaniem zapominamy, że o wiele łatwiej budowalibyśmy każdy z kolejnych dni zdając sobie sprawę z powagi i wartości słów, które wypowiadamy.

Słowa wywołują nie tylko reakcje emocjonalne i percepcyjne, ale oddziałują na nas na poziomie biologicznym, wywołując zmiany fizjologiczne zmieniając chemię naszych mózgów i ciał. Pod wpływem dramatycznych opowieści, serce może przyspieszyć pracę, bądź może nas oblać zimny pot. Czytając przepisy potraw, możemy odczuć ich zapach, a zdarza się, że nawet i smak. Po usłyszeniu obelg, bądź przykrych słów jesteśmy gotowi do walki. Po usłyszeniu słów od ważnych dla nas osób możemy poczuć się szczęśliwi, docenieni lub rozgoryczeni i pełni bólu. Niektóre słowa kierowane do nas stają się źródłem inspiracji, a po usłyszeniu innych tracimy chęć do działania.

A jak to się dzieje? Słowa, które do siebie mówimy o nas samych albo o naszym otoczeniu są przeniesione z lewej półkuli mózgowej do prawej (która nie może przetwarzać zaprzeczeń i interpretuje dosłownie znaczenie tych słów). Następnie w prawej półkuli mózgowej słowa te są przetwarzane na naszą wewnętrzna wirtualną rzeczywistość – wewnętrzne odzwierciedlenie świata, które z kolei decyduje o naszych relacjach emocjonalnych i zachowaniu. Słowa, które używamy zarówno wewnętrznie jak i zewnętrznie, mają moc, by dramatycznie zmieniać sposób, w jaki doświadczamy codzienność wokół nas.

Alfred Korzybski, który był jednym z pionierów obserwujących wpływ semantyki na nasze zachowanie mawiał, że słowa zawsze i nigdy nie odpowiadają rzeczywistości i należy ”zawsze” pamiętać, by nigdy ich nie używać. Uogólnienia takie jak „zawsze – nigdy”, „wszyscy – nikt”, „wszystko – nic”, należą do absolutystycznych stwierdzeń, które rzadko, jeżeli w ogóle kiedykolwiek odpowiadają otaczającej nas rzeczywistości. Faktycznie czasami stwierdzamy: „ja nigdy nie będę wystarczająco dobra”, „nikt mnie nie akceptuje”, „nic mi się nie udaje”, „ wszyscy mnie surowo oceniają” itp. Ale spójrzmy na to zgodnie z otaczającą nas rzeczywistością, a zobaczymy, że takie stwierdzenia są przesadne. Niestety wiele osób powtarza je na tyle często, iż poprzez przesadne uogólnienia i nie zdając sobie z tego sprawy zaczynają w nie wierzyć.W takiej sytuacji mózg zaczyna gromadzić dowody na to, o czym już jesteśmy przekonani, że „zawsze”, „nigdy”, „wszystko”, „nic”, rzeczywiście mają miejsce w naszym życiu. I mimo woli mogą spowodować, że środowisko i ludzie będący wokół będą potwierdzali te błędne przekonania.

Słowo – „porażka”, które niejednokrotnie przemknęło przez naszą głowę bądź zostało wypowiedziane. Pojęcie to jest tak naładowane negatywnymi skojarzeniami, że szczerze myśląc, że jest się przegranym wywołujemy w sobie silnie negatywne emocje, które automatycznie przekładają się na nasze funkcjonowanie. Ciekawym przykładem jest Edison, który przeprowadził ponad 10 000 prób, zanim trafił na właściwe włókno żarówki. Po pięciotysięcznej próbie wścibski dziennikarz w wywiadzie z Edisonem stwierdził, że pięć tysięcy porażek powinno wystarczyć, by udowodnić to, co wszyscy uważali za niemożliwe. Edison mu odpowiedział, że to nie było pięć tysięcy porażek – wręcz przeciwnie było to owocne odkrycie pięciu tysięcy sposobów, w jaki nie należy budować żarówki.

Dzięki temu, że Edison nie powtarzał ciągle tego samego eksperymentu, nie nazwał swoich prób porażką, a siebie nieudacznikiem mamy światło w mieszkaniach oraz domach. I podobnie jest z nami, jeśli chcemy osiągnąć inne bardziej pożądane rezultaty, nie możesz robić tego jak dotychczas.

Nieosiągnięcie pożądanego wyniku nie oznacza, że jesteśmy przegrani. Oznacza jedynie tylko to, że nie dokonaliśmy wszystkich możliwych kroków, aby nastąpił pożądany wynik. Nie ma takiej rzeczy jak porażka. Jest to raczej niepożądany wynik lub rezultat, którego nie planowaliśmy, którego nie chcieliśmy. Pomyłki, które popełniamy nie powodują, że jesteśmy gorsi. Potwierdzają jedynie, że jesteśmy omylnymi i jak wszyscy ludzie popełniamy błędy, a błądzenie jest wpisane w naszą codzienność.

Słowo „muszę”. Bądźmy szczerzy wobec siebie samych, tak naprawdę nie ma zbyt wielu rzeczy, które musimy zrobić. Jeśli myślimy zdrowo, to dostrzeżemy, że jedyną rzeczą, która musimy zrobić to umrzeć, a wszystkie pozostałe rzeczy są naszymi wyborami. Słowo „muszę” w zdrowy sposób może zostać użyte jedynie w formie warunkowej, czyli jeśli chcę żyć, to muszę jeść, pić, bo utrzymanie życia wymaga wysiłku. Natomiast zrobienie wszystkiego, by żyć pozostaje naszym wyborem. Myśląc zdrowo, będziemy umieli rozważyć konsekwencje lub korzyści z tego, że coś zrobimy lub nie – co nadal pozostanie naszym wyborem. Będziemy też zdolni, ponieść konsekwencje tego wyboru. Niestety od najmłodszych lat jesteśmy nauczeni motywować się stwierdzeniami np; „muszę zrobić to”, „muszę iść tam”, czy „muszę odrobić zadanie domowe”… Tak naprawdę wcale nie musimy tego robić, jednak jeśli chcemy coś osiągnąć, dobrze jest jeżeli to zrobimy. Dużo skuteczniej, a przede wszystkim zdrowiej jest motywować się myślą „co osiągnę, jeżeli to zrobię”. A nie straszyć się wizją niepożądanych konsekwencji, które w żaden sposób nie działają na nas mobilizująco.

Określenia, które zabijają naszą motywację to „ spróbuję” i „trudne”. Skoncentrujmy się na tym pierwszym. Proszenie kogoś, aby spróbował coś zrobić, to dawanie tej osobie możliwości na wahanie się lub okazję, aby się wycofała. Podobnie kiedy sami do siebie mówimy „spróbuję” z góry przygotowujemy się na niepowodzenie. A słowo to ma już wbudowaną wymówkę w razie, gdyby nam się nie powiodło np.” próbowałam/próbowałem, ale było to zbyt trudne. Dlatego nie starajmy się zmieniać, po prostu zacznijmy się zmieniać.

Często zabijamy nasza motywację poprzez mówienie sobie, że coś jest dla nas trudne do zrobienia bądź nie mogę tego zrobić. Mówiąc to, często usprawiedliwiamy się przed samymi sobą, chcąc uniknąć wyzwań, jakie życie niesie ze sobą. W rzeczywistości wszystko, co jest naprawdę ważne i wartościowe w życiu, wymaga od nas czasu i wysiłku. Przyjaźń, miłość, praca – wszystkie wymagają naszej dbałości i pielęgnacji. To samo jest prawdziwe w odniesieniu do zmienienia samego siebie. Zmiana starego nawyku nie jest „trudna”, ale wymaga od nas świadomej uwagi i ćwiczenia. Wyzwania jakie niesie ze sobą codzienność nie są „trudne”, one wymagają zainwestowania czasu i energii, by zrobić wszystko, co jest niezbędne, by im stawić czoła. Poza tym słowo „trudne” kojarzy się z czymś nieprzyjemnym, a „trudności” są automatycznie utożsamiane z nieszczęściem. Pamiętajmy to co wymaga wysiłku i czasu, wcale nie oznacza nieprzyjemności i nieszczęścia. Wiąże się tylko z wydatkowaniem energii koniecznej do osiągnięcia celów.

Któż w nieoczekiwanych wydarzeniach chcąc pocieszyć bliską osobę, nie wypowiedział słów: „ czas leczy rany”, „zobaczysz minie trochę czasu i wszystko wróci do normy”. Zauważcie czas nie robi nic innego tylko upływa. Jeśli zmieniają się nasze uczucia wobec kogoś, czegoś, oznacza to, że zmieniliśmy nasze przekonania, sposób w jaki myślimy, odbieramy daną osobę, czy wydarzenie, które miało miejsce w naszym życiu. Zachodzi to często poprze nieświadome ćwiczenia emocjonalne, poprze myślenie i wyobrażanie sobie zaistniałych okoliczności w taki sposób, że stają się dla nas obojętne. Dlatego też po stracie ludzie zwykle pogrążeni są w negatywnych emocjach i pozostają pod ich władzą tak długo, jak jest to właściwe dla ich przekonań, które nie koniecznie są dla nich zdrowe.

Zauważcie bardzo często mówimy „to mnie denerwuje”, „tamto mnie złości”, „oni mnie zdenerwowali”, a przecież tak naprawdę „to”, „oni”, czy „ona” nie powodują żadnych uczuć. My sami przez swoje myśli, postawy, przekonania o „nim”, o „tym”, o „niej”, czy o „nich” budzimy do życia te uczucia. Gdyby tak nie było, to w sytuacjach, gdy inni ludzie „denerwują nas” bądź jakieś wydarzenie „wywołuje u nas przygnębienie, czy rezygnacje”, po to aby czuć się lepiej, musielibyśmy kontrolować te wszystkie osoby i sytuacje wokół siebie. Musielibyśmy zmienić wszystkie „to”, „ona”, „ono”, co nie byłoby możliwe. Jak się okazuje jedyna rzeczą, która powinniśmy zmienić, by poczuć się lepiej jest zmiana własnych przekonań o tym, co „to”, „ona”, „oni”, powiedzieli lub zrobili. Początkowo może Wam być trudno wziąć za to odpowiedzialność, ale na dłuższa metę pozwoli to zachować energię i żyć szczęśliwie niezależnie od niepożądanych zdarzeń wokół Was.

To nie ludzie czy sytuacje, w jakich się znaleźliśmy, wywołują frustrację, lęk, irytację czy rozczarowanie. To nasze myśli i postawy, związane z tymi sytuacjami czy osobami, stanowią przyczynę. To nie ludzie czy zdarzenia są powodem zdenerwowania i oburzenia – ranią nas jedynie własne postawy i myśli. Możemy to zmienić eliminując z naszego życia niezdrowe nawyki językowe. Dzięki samodzielnemu praktykowaniu zdrowej semantyki rozwiążemy wiele nieporozumień i nieścisłości na płaszczyźnie życia rodzinnego jak i zawodowego.

Kinga Midzio
Psycholog w Szpitalu Specjalistycznym w Brzozowie