Starostwo Powiatowe w Brzozowie

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Zmiennica

Email Drukuj PDF

Zmiennica (gm. Brzozów)
Kościół parafialny pw. Trójcy Świetej

Kościół obecnie przeniesiony do Zmiennicy z Jasionowa został wybudowany przez  hr. Tarnowieckiego w 1810 r. na planie krzyża. Położony pierwotnie na niewielkim wzniesieniu, zbudowany z drzewa modrzewiowego (prezbiterium i przednia część nawy po trzeci filar); rozbudowany w 1844 r., a konsekrowany w 1854 r. ("Paulini" - Księga 300-lecia). Był pod wezwaniem św. Katarzyny.
Dachy kryte blachą: nad nawą dwuspadowy ze szczytem i okapem od frontu, nad prezbiterium i transeptem o niższej kalenicy, zakończone trójpłatowo, nad zakrystią i kaplicą pulpitowe. Wieżyczka na sygnaturkę, nad transeptem, sześcioboczna z lararnią obita blachą. Kościół na zewnątrz szalowany deskami. Po lewej stronie zakrystia wymurowana z cegły (2 poł. XIX w.), po prawej - pomieszczenie (loggia - współczesna kościołowi) dla kolatorów kościoła biorących udział w nabożeństwach. Wejście oddzielne, bezpośrednio z zewnątrz.

Na placu przykościelnym mieścił się cmentarz, a dookoła otaczała fosa wypełniona wodą. Od strony południowej przylegał las pięknie odbijający głos dzwonów, a od południowego zachodu - staw. Dookoła rosły piękne stare lipy. Na tak wielką parafię, obejmującą kilka wsi, kościół był mały i ciasny.
Wewnątrz skromnie urządzony, nie szalowany, korpus trójnawowy wydłużony z transeptem o płytkich ramionach. Nawy boczne wydzielone trzema parami drewnionaych, ogzymsowanych filarów, połączonych między sobą i ze ścianami za pomocą arkad o łuku spłaszczonym, które wyznaczają trzy przęsła naw, transept i łęczę. Stropy z profilowanymi fasetami, w nawie głównej o charakterze pozornego sklepienia zwierciadlanego, w nawach bocznych i ramionach transeptu dwupłatowe, przedzielone belkami stropowymi. W pozostałych pomieszczeniach stropy płaskie. Kaplica otwarta do prezbiterium arkadą. Chór muzyczny o prostym parapecie wsparty na dwóch słupach. Otwory okienne i drzwiowe prostokątne, stolarka wielokwaterowa. W wejściach do zakrystii dwoje drzwi klepkowych. Drzwi główne dwuskrzydłowe, klepkowe z klamką, na niej data: 1874 i litera "C".

Ołtarz główny umieszczony w zamkniętym trójbocznie krótkim prezbiterium, klasycystyczny (pocz. XIX w.), kulisowy, z trzema parami kolumn na wysokim cokole z głowicami ozdobionymi liśćmi akantu, w stylu korynckim. W górze ołtarza, w polu głównym - obraz Trójcy Przenajświętszej, okolony ozdabiającą draperią, bardzo zniszczony, późnobarokowy (XVIII w.). Tabernakulum rokokowe, trójdzielne (ok. 1760 r.) z bogatą dekoracją sznycerską, ujęte i zwieńczone wolutami. W jego bocznych skrzydłach - relikwie kości świętych. Pochodzi z głównego ołtarza kościoła parafialnego w Starej Wsi, przeniesione w 1848 r. W chwili przewożenia kościoła, ołtarz był wymalowany w kolorze ciemnozielonym. Tabernakulum w kolorze jasnym, popielatym. Całość bardzo mocno zniszczona.
Przed głównym ołtarzem jako jego stopień wmurowana płyta nagrobna A.D.E. wykonana z piaskowca, częściowo zasklepiona, umieszczona na grobowcu, prawdopodobnie pierwszego fundatora kościoła - Wzdowskiego, położona przez jego syna Jana Wzdowskiego, z napisem w jęz. łacińskim: "Jan Wzdowski i Rodzice swojemu najukochańszemu i rodzonemu Panu na włościach, który zszedł ze świata w sobotę, w wigilię św. Bartłomieja 1539 r." i pięcioma herbami: Szreniawa, literami: J.W. i w narożnikach: Szreniawa, Jastrzębiec, Gozdawa, Grzymała.

Dwa ołtarze boczne barokowo-klasycystyczne (ok. poł. XIX w.), umieszczone w bocznych kaplicach transeptu po obydwu stronach nawy głównej, zbudowane podobnie  jak ołtarz główny, z dwoma parami kolumn. W polach glównych obrazu ozdobione draperiami, bardzo zniszczone. W ołtarzu po lewej stronie obraz św. Rodziny (opuszczony) i drug: Matki Bożej Różańcowej (umieszczony na stałe), nad nim medalion z obrazem Najświętszego Serca Jezusowego. W ołatrzu po prawej stronie obrazu Przemienienia Pańskiego (opuszczony) i drugi: Ukrzyżowanie Chrystusa Pana (na stałe umieszczony), a nad nim medalion z obrazem św. Bartłomieja. Obydwa boczne ołtarze, podobnie jak główny, ciemnozielone, dość zniszczone z brakującymi elementami.

Po lewej stronie obok bocznego ołtarza - mała ambona barokowa (ok. 2 poł. XVII w.) z baldachimem zwieńczonym rokokowum kartiuszem z  2 poł. XVIII w. Pośrodku kościoła stały dwa rzędy czarnych drewnianych czteroosobowych ławek po pięć w rzędzie. Posadzka w starej przedniej części kościoła wykonana z płyt piaskowcowych, a w części dobudowanej - drewniana podłoga. Filary ogzymsowane, ozdobione kolorowymi ornamentami roślinnymi. Ściany nie szalowane, na nich po obydwu stronach kościoła stacje Drogi Krzyżowej, pod oknami kolorowe ornamenty. Strop zdobiony kolorową polichromią z pocz. XIX w., iluzjonistyczną, architektoniczną z przedstawieniami figuralnymi: św. Trójcy, Wniebowzięcia MB, św. Barbary, św. Jacka oraz Aniołów.

Po drugiej wojnie światowej, w związku z wybudowaniem nowego kościoła w Jasionowie, od 1954 r. stary drewniany kościół opuszczono i postanowiono rozebrać, gdyż przeszkadzał, stojąc tuż przed głównym wejściem nowego kościoła. Władze administracyjne, obawiając się przeniesienia do innej miejscowości, nie dały zezwolenia na jego rozbiórkę. W kilka lat później został uznany za zabytek. Od tego czasu, pozostawiony w stanie nieużywalności, ulegał systematycznemu zniszczeniu.   

W dniu 20 lutego 1981 r. w grupie działaczy Samorządnego Związku Rolników Indywidualnych "Solidarność" w Zmiennicy zrodziła się myśl, aby w Zmiennicy urządzić kaplicę, w której w niedziele i święta byłyby odprawiane msze święte. Wymieniona grupa ludzi udała się do Stanisławy Niezgodzkiej z prośbą, aby przekazała swój stary niezamieszkały dom, w którym mieścił się punkt katechetyczny, na urządzenie kaplicy. Właścicielka wyraziła zgodę. Zajęto się więc przystosowaniem budynku do odprawiania nabożeństw. W ciągu miesiąca dokonano stosownych przeróbek. Wyburzono ściany wewnętrzne i piece, wstawiono nowe drzwi, wentylację, a na zewnątrz umieszczono krzyż. Tak samorzutnie zorganizowany komitet zwrócił się do proboszcza w Jasionowe - ks. Józefa Krzywdy z prośbą o wyrażenie zgody na odprawianie mszy św. Dnia 22 marca 1981 r. w tak urządzonej kaplicy została odprawiona pierwsza msza święta przez wspomnianego proboszcza. Odtąd regularnie w każdą niedzielę o godz. 12:00 odbywała się msza św.
W tym samym czasie Naczelnik Miasta i Gminy w Brzozowie poinformował mieszkańców Zmiennicy, że władze administracyjne wyraziły zgodę na przeniesienie starego drewnianego kościoła z Jasionowa do Zmiennicy. Wówczas przedstawiciele wtedy jeszcze samorzutnie zorganizowanego Komitetu Budowy Kościoła udali się 28 marca 1981 r. do Kurii Biskupiej w Przemyślu, aby przedstawić sprawę budowy kościoła. Ks. bp Ignacy Tokarczuk ustosunkował się przychylnie do przedstawionej sprawy i udzielił potrzebnych rad i informacji.
Mieszkańcy wsi natychmiast przystąpili do wykopu kamienia z fundamentów po byłym dworze p.Czerwińskich. Zakupiono drut potrzebny do budowy podpiwniczenia pod kościół oraz dwuteownik, stal zbrojeniową i cement.

Równocześnie rozpoczęto  starania o plac pod budowę kościoła. Na początku kościół miał stanąć przy drodze w kierunku Malinówki, plac był jednak za mały i należałoby za niego płacić. W związku z tym budowę kościoła rozpoczęto na terenie dawnego ogrodu dworskiego, który był wówczas w posiadaniu SKR.
Dnia 14 sierpnia 1981 r. nieoficjalnie przyjechał ks. bp Ignacy Tokarczuk. Dodał otuchy, wyraził zadowolenie z placu i rozpoczętej budowy.
Do końca sierpnia wybudowano podpiwniczenie i strop, a dnia 1 września 1981 r. przystąpiono do rozbiórki kościoła w Jasionowie i do 20 września w całości przewieziono do Zmiennicy. W tych pracach z największą ofiarnością wzięli udział wszyscy mieszkańcy wsi.

Razem z kościołem przewieziono także kamienną płytę nagrobną sprzed głównego ołtarza i umieszczono przez kościołem po prawej stronie. Cenną polichromię wielokolorową na płótnie zdjęto ze stropu i po odpowiednim zabezpieczeniu i złożeniu umieszczono w tutejszym spichlerzu na przechowanie.
Od 1 października 1981 r. rozpoczęto budowę kościoła w Zmiennicy. Prace budowlane trwały do końca listopada. Krycie blachą już wybudowanego kościoła rozpoczęto w bardzo trudnych warunkach atmosferycznych. Pracy tej podjęli się blacharze z Jasionki k. Dukli. Z powodu ogłoszenia przez rząd w dn. 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego nie ukończono pokrywania dachu ani wieży, gdyż wszelkie poruszanie się po kraju było surowo zabronione. Zdążono pokryć tylko prezbiterium.
Mimo tego, że kościół był jeszcze w stanie „surowym”, to jednak w każdą niedzielę i święta regularnie były odprawiane dwie msze św.: o godz. 8:00 i 10:30 głównie przez ks. J.Turonia.
Podczas zimy 1982 r. wykonano instalację elektryczną i uzupełniono części ambony oraz wybudowano nowe balasy według starego wzoru. Na wiosnę zakończono pokrywanie wieży i reszty dachu blachą. Zakupiono również większą ilość desek na zewnętrzny szalunek kościoła.

9 maja 1982 r. odbyło się uroczyste poświęcenie kościoła przez ks. bp Ignacego Tokarczuka. Kościół otrzymał tytuł Trójcy Przenajświętszej. Na tę uroczystość przybyło około dwudziestu księży. Wśród nich księża rodacy, księża z Haczowa, z Brzozowa i całego dekanatu jaćmierskiego. Uroczystość odbyła się w bardzo skromnych warunkach, uświetniła ją orkiestra sprowadzona z Haczowa. Kościół wewnątrz był jeszcze w stanie zupełnie surowym, ołtarze mocno zniszczone. Mimo tego wzruszenie i radość mieszkańców wsi były wielkie.
Po uroczystości przystąpiono do szalunku stropu wewnątrz kościoła. Najpierw oszalowano strop  i prezbiterium. Całkowite szalowanie stropu zakończono do dnia 15 czerwca 1982 r.
Przy tak wybudowanym kościele ks. bp ordynariusz Ignacy Tokarczuk dekretem z dn. 21 czerwca 1982 r. erygował nową parafię, w której obowiązki duszpasterskie powierzył ks. Józefowi Macowi. Urzędowego przekazania parafii dokonał ks. prałat Stanisław Krypel – dziekan jaćmierskiego dekanatu w dn. 4 lipca 1982 r.

STAROSTWO POWIATOWE W BRZOZOWIE
ul. Armii Krajowej 1, 36-200 Brzozów
tel. 13/ 43 426 45
fax. 13/ 43 426 45
e-mail: starostwo@powiatbrzozow.pl

STAROSTWO POWIATOWE W BRZOZOWIE
ul. 3-Maja 51, 36-200 Brzozów
tel. 13/ 43 410 74
fax. 13/ 43 410 74
e-mail: starostwo@powiatbrzozow.pl